Hubble, 37 yakın cüce galakside beklenenden çok daha az oksijen buldu
The Astrophysical Journal'da yayımlanan çalışmaya göre cüce galaksiler yıldızlarının ürettiği oksijenin yalnızca küçük bir bölümünü tutabiliyor; geri kalanı süpernova rüzgârlarıyla dışarı atılıyor.
3 dk okuma
İçindekiler · 3 bölüm
NASA’nın Hubble Uzay Teleskobu’yla yapılan yeni bir çalışma, yakın çevremizdeki cüce galaksilerde oksijenin büyük bölümünün eksik olduğunu ortaya koydu. NASA’nın açıklamasına göre sonuçlar, 2 Kasım’da The Astrophysical Journal’da yayımlanan makalede paylaşıldı.
Ne bulundu?
Araştırmacılar, birkaç bin ile yüzlerce milyon yıldız içeren küçük sistemler olan 37 yakın cüce galaksiyi inceledi. Simülasyonlar bu galaksilerde çok daha fazla oksijen bulunması gerektiğini öngörüyor. Oksijen, daha geniş bir ağır element grubunun da göstergesi olarak kullanılıyor. Ancak gözlemler, cüce galaksilerin yıldızların ürettiği oksijenin yalnızca küçük bir bölümünü tutabildiğini gösterdi.
Utah Üniversitesi’nden ortak araştırmacı Grace Telford, oksijenin yıldızlarda üretildiğini ve bir noktada galaksilerin içinde olması gerektiğini, dolayısıyla dışarı atılmış olması gerektiğini söyledi. Telford’a göre bunun için galaksilerden gaz ve malzemeyi galaksiler arası uzaya sürükleyecek büyüklükte enerji, yani kütleli yıldızlardan ve süpernova patlamalarından gelen enerji gerekiyor. NASA’ya göre süpernovaların oluşturduğu galaktik rüzgârlar, düşük kütleli galaksilerden oksijeni mevcut modellerin öngördüğünden daha etkili biçimde uzaklaştırıyor görünüyor.
GLOW projesi ve yöntem
Çalışma, NASA ve Ulusal Bilim Vakfı (NSF) tarafından finanse edilen “Galaxies Losing Oxygen via Winds” (GLOW, rüzgârlarla oksijen kaybeden galaksiler) projesinin parçası. Ekip; yıldızlardaki, yıldızlar arası gazdaki ve galaksiler arası uzaydaki oksijenin dağılımını izledi. Proje yöneticisi Kristen Wingfield McQuinn, oksijenin pratik nedenlerle seçildiğini anlattı: Oksijen hidrojen ve helyumdan sonra en bol bulunan element, ölçülmesi göreli olarak kolay ve üretimi iyi biliniyor.
Çalışmada Hubble’ın arşivdeki optik görüntüleri kullanıldı. Bunlara emekliye ayrılmış Spitzer Uzay Teleskobu’nun, yer tabanlı Very Large Array ve Australian Telescope Compact Array radyo teleskoplarının verileri eklendi. Seçilen 37 galaksi, kütleleri simülasyonların oksijen kaybının artmasını öngördüğü aralıkta; ayrıca Hubble’ın tek tek yıldızlarını çözebileceği kadar yakın. NASA’ya göre bilinen cüce galaksilerin büyük çoğunluğu bu tür bir çalışma için fazla uzakta.
Oksijen nereye gitti?
NASA, 2014’te Samanyolu benzeri yıldız oluşturan galaksiler için yapılan bir çalışmanın, bu galaksilerin oksijenlerinin büyük bölümünü kaybettiğini bulduğunu hatırlatıyor. Bu oksijenin bir kısmı galaksilerin diskleri dışındaki seyrek gaz halelerinde, yani galaksi çevresi ortamda görülüyor. Cüce galaksiler için ise kayıp oksijenin çoğunun bu bölgede mi olduğu, yoksa galaksinin çevresinden tümüyle mi atıldığı hâlâ belirsiz.
McQuinn, gelecekte daha da düşük kütleli galaksileri incelemek istiyor. Onaylı bir programla Roman Uzay Teleskobu’nu bu soluk ve küçük sistemleri geniş bir gökyüzü alanında bulmak için kullanacak; ardından Hubble ve James Webb ile yıldızları daha derin gözlemleyerek galaksilerin geçmişini yeniden kurmayı hedefliyor. Telford ise bazı GLOW hedeflerinde oksijeni üretip dışarı atan kütleli yıldızları ayrıntılı biçimde inceleyecek.
